Stan prawny na 5 października 2026 r.
Czy TSUE unieważnił kredyty frankowe?
Nie, bo nie taka jest rola Trybunału. W trybie pytania prejudycjalnego TSUE nie rozstrzyga sprawy, tylko odpowiada sądowi krajowemu, jak rozumieć prawo unijne. Wyrok w konkretnej sprawie wydaje potem sąd krajowy, samodzielnie i na podstawie własnych ustaleń.
Wyrok w sprawie C-260/18 zapadł 3 października 2019 roku. Nazywa się go czasem „wyrokiem w sprawie Dziubak”, od nazwiska kredytobiorców, których sprawa trafiła do Trybunału przez pytanie polskiego sądu.
Co Trybunał rozstrzygnął
Pytanie dotyczyło tego, co ma zrobić sąd, gdy uzna postanowienie umowy za niedozwolone, i czy powstałą w ten sposób lukę wolno czymś wypełnić. Trybunał wskazał między innymi, że:
- sąd krajowy nie może samodzielnie zastąpić nieuczciwego postanowienia własną regułą, na przykład podstawić kursu średniego NBP w miejsce kursu bankowego, jeśli prawo krajowe takiego przepisu nie przewiduje;
- jeżeli po usunięciu niedozwolonych postanowień umowa nie może dalej obowiązywać, dopuszczalne jest stwierdzenie jej nieważności w całości;
- decydujące znaczenie ma wola konsumenta: to on ocenia, czy nieważność całej umowy jest dla niego korzystna, po pouczeniu o skutkach.
Dlaczego to zmieniło praktykę sądów
Przed tym wyrokiem realną możliwością było „naprawianie” umowy przez sąd: usunięcie wadliwego mechanizmu i zastąpienie go innym kursem. Dla banku oznaczało to, że najgorszy możliwy scenariusz sprowadzał się do korekty. Po wyroku ta droga została zamknięta.
W praktyce oznaczało to, że przed sądami zaczęły dominować dwa realne warianty rozstrzygnięcia: stwierdzenie nieważności umowy w całości albo utrzymanie jej bez mechanizmu przeliczeniowego, czyli tak zwane odfrankowienie. Który wariant jest korzystniejszy, zależy od konkretnej umowy i od tego, ile już zostało spłacone.
| Cecha | Nieważność umowy | Odfrankowienie |
|---|---|---|
| Los umowy | nie wiąże od początku | obowiązuje dalej bez mechanizmu przeliczeniowego |
| Kiedy wchodzi w grę | gdy umowa nie może obowiązywać bez niedozwolonych postanowień, a konsument po pouczeniu godzi się na nieważność | gdy umowa może obowiązywać bez niedozwolonych postanowień |
| Rozliczenie | strony zwracają sobie świadczenia (art. 405 w związku z art. 410 Kodeksu cywilnego) | umowa jest wykonywana dalej, bez przeliczania po kursie z tabeli banku |
| Co korzystniejsze | zależy od treści umowy i od tego, ile już spłacono | zależy od treści umowy i od tego, ile już spłacono |
Jak wygląda rozliczenie przy nieważności, opisuje wpis o zwrocie nadpłaconych rat.
Siedem lat później: co orzekł Trybunał po 2019 roku
Wyrok Dziubak nie zamknął tematu, tylko go otworzył. Przez kolejne lata Trybunał rozstrzygał pytania, które pojawiały się dopiero w trakcie kolejnych procesów: o rozliczenie stron, o roszczenia banków i o bieg terminów.
| Data | Sygnatura | Co przesądził |
|---|---|---|
| 3 października 2019 | C-260/18Dziubak | Sąd nie wypełnia luki po klauzuli własną regułą. Jeżeli bez niej umowa nie może obowiązywać, może upaść w całości. Decyduje wola pouczonego konsumenta. |
| 15 czerwca 2023 | C-520/21 | Bank nie może żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału. Trybunał nie wykluczył analogicznych roszczeń po stronie konsumenta. |
| 16 kwietnia 2026 | C-752/24, C-753/24, C-901/24 | Pozew banku o kapitał może przerwać przedawnienie przed końcem sprawy o nieważność. Sąd może też wyjątkowo nie uwzględnić przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi. |
| 2 lipca 2026 | C-261/25, C-262/25 | Trzyletni termin roszczenia banku o zwrot kapitału biegnie od dnia, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec banku związanie umową. |
| 10 września 2026 | C-510/25Adazik | Rozliczenie saldem jest dopuszczalne, ale nie nakazane. Sąd, który je stosuje, musi uprzedzić konsumenta i zapewnić mu odsetki od nadwyżki ponad kapitał. |
Szczegóły terminów opisuje tekst o przedawnieniu roszczeń frankowych, a ostatni wyrok z listy wpis o wyroku C-510/25 i teorii salda.
Czego wyrok nadal nie przesądza
Nie przesądza wyniku żadnej indywidualnej sprawy. Sąd bada konkretną umowę: jej treść, okoliczności zawarcia, to czy postanowienia były indywidualnie uzgodnione i jak wyglądało pouczenie o ryzyku walutowym. Dwie umowy z tego samego banku i tego samego roku mogą skończyć się różnie.
Nie zwalnia też z konieczności przejścia całej drogi procesowej, a część spraw kończy się ugodą pozasądową.
Co zrobić krok po kroku
- Przestań szukać potwierdzenia w wyrokach. Orzecznictwo wyznacza ramy, ale o Twojej sprawie rozstrzyga treść Twojej umowy. Sygnatury nie zastąpią dokumentu.
- Znajdź w umowie zapis o przeliczaniu. To on jest przedmiotem oceny, o której mówi wyrok. Czego szukać, tłumaczy tekst o klauzuli przeliczeniowej.
- Zbierz komplet dokumentów. Umowa, regulamin, aneksy i zaświadczenie banku o historii spłat. Klauzule bywają w regulaminie, do którego umowa tylko odsyła.
- Zgłoś umowę do oceny. Ocenę wydaje kancelaria po przeczytaniu dokumentów, także wtedy, gdy brzmi ona „nie widzimy tu podstaw”. Skierowanie zgłoszenia nie wiąże się z opłatą.
Kolejne etapy sprawy opisuje strona jak to działa, a zapisy, których szukać w dokumencie, tekst o klauzuli przeliczeniowej.
Wyrok C-260/18 nie dał nikomu wygranej. Usunął rozwiązanie, które wcześniej ograniczało ryzyko banku, i tym otworzył kredytobiorcom realną drogę sądową.
