Stan prawny na 5 października 2026 r.
Czy ugodę z bankiem warto podpisać?
Czasem tak, a rozstrzyga o tym porównanie dwóch kwot. Pierwsza to Twój bilans po ugodzie. Druga to kwota, której możesz dochodzić, gdyby sąd uznał umowę za nieważną. Ugoda ma sens wtedy, gdy różnica między nimi jest dla Ciebie akceptowalną ceną za szybsze zakończenie sprawy i za brak ryzyka procesu.
Problem w tym, że bank przedstawia tylko pierwszą z tych liczb. Propozycja mówi, ile salda zniknie, i nie mówi nic o tym, ile już wpłacono ponad kwotę, która trafiła na konto. Bez drugiej liczby nie da się ocenić pierwszej.
Kogo dotyczy propozycja ugody, a kogo nie
Punktem wyjścia jest to, czy kredyt nadal jest spłacany. Od tego zależy, czy w ogóle jest co umarzać, a więc i o czym rozmawiać.
| Sytuacja | Co się dzieje | Co możesz zrobić |
|---|---|---|
| Kredyt frankowy nadal spłacany | Programy ugodowe banków celują głównie w te umowy. Propozycja zwykle umarza część salda albo przewalutowuje kredyt na złote. | Porównaj saldo po ugodzie z sumą dotychczasowych wpłat, zanim odpowiesz. |
| Kredyt frankowy spłacony w całości | Nie ma już salda do umorzenia, więc część programów w ogóle takich umów nie obejmuje. Brak propozycji nie oznacza braku roszczeń. | Rozmowa dotyczy zwrotu wpłaconych pieniędzy, a nie obniżenia przyszłych rat. |
| Sprawa już w sądzie | Bank może złożyć propozycję na każdym etapie, także po wyroku pierwszej instancji. Ugoda kończy spór wcześniej niż prawomocny wyrok. | Zestaw propozycję z kwotą dochodzoną pozwem i z odsetkami naliczonymi do dziś. |
| Umowa z aneksem albo po przewalutowaniu | Wcześniejsza zmiana umowy nie zamyka drogi do roszczeń. O ocenie decyduje treść pierwotnej umowy. | Zbierz komplet dokumentów razem z aneksami, zanim ocenisz propozycję. |
Cztery miejsca w dokumencie, które przesądzają o wartości ugody
Kwota umorzenia z nagłówka propozycji jest najmniej informacyjną liczbą w całym dokumencie. Wartość ugody rozstrzyga się w czterech innych miejscach.
- Saldo po ugodzie i jego dalsze oprocentowanie. Umorzenie części długu zostawia resztę do spłaty. Policz, ile zapłacisz od dziś do końca okresu kredytowania, a nie tylko to, o ile saldo spadnie w dniu podpisu.
- Zakres zrzeczenia się roszczeń. To jedno postanowienie decyduje o tym, czego nie da się już dochodzić. Sprawdź, czy obejmuje także odsetki za opóźnienie i roszczenia, których wysokości jeszcze nie znasz.
- Rozliczenie dotychczasowych wpłat. Zwróć uwagę, czy propozycja w ogóle odnosi się do tego, co już zostało zapłacone, czy wyłącznie do tego, co zostało.
- Termin i forma wypłaty, jeżeli ugoda ją przewiduje. Kwota bez terminu zapłaty i bez zasad rozliczenia kosztów jest deklaracją, nie zobowiązaniem.
Ile dzieli ugodę od nieważności: przykład na kredycie z 2008 roku
Przykład dotyczy modelowej umowy z czerwca 2008 r. na 300 000 zł, zawartej na 30 lat, przy marży 1,2 proc., opisanej szerzej we wpisie o kursie franka. Poniższe liczby pochodzą z kalkulatora w tym serwisie, policzone na kursach średnich NBP miesiąc po miesiącu.
| Kapitał wypłacony przez bank | 300 000 zł |
| Kurs średni NBP z czerwca 2008 r. | 2,0908 zł |
| Rat zapłaconych do września 2026 r. | 219 |
| Suma wpłat po kursach NBP | 396 104 zł |
| Saldo pozostałe według umowy | 288 132 zł |
| Wariant A: ugoda umarza połowę salda, zostaje do spłaty | 144 066 zł |
| Wariant B: przy nieważności do odzyskania ponad kapitał | 96 104 zł |
Z tego wynikają dwie rzeczy. Po pierwsze, w wariancie z ugodą dopłacasz jeszcze 144 066 zł i nie dostajesz nic. Po drugie, w wariancie z nieważnością saldo nie zostaje do spłaty, a nadwyżka wpłat ponad kapitał wynosi 96 104 zł.
Ekonomicznie dzieli te warianty 240 170 zł. To jest właśnie cena podpisu w tym przykładzie, a nie kwota umorzenia z nagłówka propozycji.
Wyliczenie poglądowe na uproszczonych założeniach. Umorzenie połowy salda jest tu przyjęte na potrzeby porównania, a nie wzięte z oferty któregokolwiek banku. Rachunek pomija odsetki za opóźnienie, koszty i czas procesu oraz ryzyko przegranej. Roszczenia stron są odrębne, więc różnica wpłat i kapitału nie oznacza ich automatycznego potrącenia. O nieważności umowy rozstrzyga sąd.
Ugoda, przewalutowanie, nieważność: trzy różne rzeczy
To nie są trzy nazwy tego samego. Różni je los samej umowy kredytu, a od niego zależy wszystko inne.
Ugoda jest odrębną umową. Strony czynią sobie wzajemne ustępstwa, żeby uchylić spór albo niepewność co do roszczeń (art. 917 Kodeksu cywilnego). Umowa kredytu zostaje w mocy, tyle że w zmienionym kształcie. Podstawy roszczeń z pierwotnej umowy nie znikają dlatego, że były wadliwe, tylko dlatego, że zgadzasz się ich nie dochodzić.
Przewalutowanie jest jednym z możliwych warunków ugody, a nie osobną drogą. Kredyt przestaje być powiązany z frankiem i zaczyna być oprocentowany według stawki właściwej dla kredytów złotowych. Zmienia to koszt obsługi na przyszłość, więc liczy się nie tylko nowe saldo, ale i nowe oprocentowanie do końca okresu kredytowania.
Nieważność działa inaczej. Umowy nie traktuje się jako zmienionej, tylko jako takiej, która nie wiązała od początku. Każda ze stron zwraca to, co otrzymała (art. 405 w związku z art. 410 Kodeksu cywilnego). Mechanizm opisuje osobny tekst o zwrocie nadpłaconych rat.
Dla Ciebie oznacza to jedno: ugodę porównujesz nie z dzisiejszą ratą, tylko z rozliczeniem, które byłoby możliwe przy nieważności. Argumenty banku przeciwko temu porównaniu niżej.
Co mówi bank, a co z tego się broni
Bank w rozmowie o ugodzie powtarza zwykle trzy argumenty: proces trwa latami, wynik nie jest pewny, a ugoda daje pewność od zaraz. Warto je rozdzielić.
W tym jest racja: wynik sprawy sądowej rzeczywiście nie jest pewny w żadnej sprawie, a postępowanie trwa. Ugoda kończy spór w znanym terminie i na znanych warunkach. To realna wartość, szczególnie gdy zależy Ci na szybkim zamknięciu tematu.
Nie broni się natomiast argument o czasie jako czystej stracie. Odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą od 5 marca 2026 r. 9,25 proc. rocznie, czyli stopę referencyjną NBP w wysokości 3,75 proc. powiększoną o 5,5 punktu procentowego (art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego). Przy roszczeniu rzędu 300 000 zł pełny rok opóźnienia to 27 750 zł prostych odsetek. Odsetki nie należą się jednak automatycznie: zależą od wymagalności roszczenia, skutecznego wezwania i oceny sądu. Od jakiej kwoty się je liczy, zależy też od sposobu rozliczenia, o czym jest wpis o wyroku TSUE C-510/25.
Nie broni się też sugestia, że wycofanie się z ugody zamyka drogę do rozmów. Dopóki nie podpiszesz, negocjacje niczego nie przesądzają. Odwrotnie natomiast już tak: po podpisie wracasz do rozmowy tylko w granicach, które zostawia samo zrzeczenie się roszczeń.
Podatek od umorzenia i data 31 grudnia 2026 roku
Umorzona kwota kredytu jest dla kredytobiorcy przychodem. Od tego przychodu co do zasady należałby się podatek dochodowy, ale rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. zarządza zaniechanie jego poboru, jeżeli spełnione są warunki tego rozporządzenia (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1672).
Zaniechanie obejmuje umorzenie, gdy kredyt mieszkaniowy był:
- udzielony przed 15 stycznia 2015 r. przez podmiot nadzorowany,
- zabezpieczony hipoteką na nieruchomości albo na wskazanym w przepisie prawie,
- zaciągnięty na jedną inwestycję mieszkaniową, a kredytobiorca nie korzystał z zaniechania przy innej inwestycji.
Kluczowy jest § 4 rozporządzenia: zaniechanie ma zastosowanie do przychodów uzyskanych do 31 grudnia 2026 r. Termin był już dwukrotnie przedłużany, ostatnio rozporządzeniem z 20 grudnia 2024 r. Kolejnego przedłużenia na dzień publikacji tego tekstu nie ogłoszono. Jeżeli więc rozważasz ugodę, data uzyskania przychodu ma znaczenie podatkowe niezależne od samej treści propozycji. Wszystkie pięć warunków i przykład wyliczenia podatku opisuje wpis o podatku od umorzenia kredytu.
Co zrobić krok po kroku
- Poproś o pełny projekt ugody na piśmie. Komunikat w aplikacji to nie jest dokument. Potrzebujesz treści wszystkich postanowień oraz kalkulacji, z której wynika kwota umorzenia.
- Zbierz dokumenty. Umowa, aneksy, harmonogram, zaświadczenie banku o historii spłat i sama propozycja ugody. Bez historii spłat żadnego wariantu nie da się policzyć.
- Policz dwie liczby obok siebie. Pierwsza: ile zapłacisz albo dostaniesz po ugodzie. Druga: ile wpłacono ponad wypłacony kapitał. Dopiero różnica między nimi jest ceną podpisu.
- Sprawdź w dokumencie zakres zrzeczenia się roszczeń. Zwróć uwagę, czy obejmuje też roszczenia, których wysokości jeszcze nie znasz, i czy dotyczy odsetek za opóźnienie.
- Zgłoś umowę razem z propozycją ugody. Jeżeli bank wyznaczył termin, podaj go w zgłoszeniu. Skierowanie zgłoszenia nie wiąże się z opłatą i nie zobowiązuje do prowadzenia sprawy.
Terminy, których nie wolno przegapić
- Termin ważności propozycji banku. Wyznacza go sam bank i po jego upływie oferta może wygasnąć. Nie jest to termin ustawowy.
- Przedawnienie roszczeń o zwrot. Sześć lat, ze skutkiem na koniec roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Od kiedy biegnie, opisuje osobny tekst o przedawnieniu roszczeń frankowych.
- 31 grudnia 2026 r. Do tej daty sięga zaniechanie poboru podatku od umorzonych wierzytelności z kredytu mieszkaniowego.
Ugoda nie jest przyznaniem się banku do błędu ani wyrokiem. Jest ofertą, którą da się policzyć. Zanim ją podpiszesz, poznaj drugą liczbę: to, ile wpłacono ponad kwotę, którą bank postawił Ci do dyspozycji.
